Bergarako zientzia-ondarea eta herriari lotutako talentua balorau ditu Wolframaren Egunak

Bizkaie! 2026-09-29 10:19   Kulturea

Egunotan egin da lehenengo aldiz Wolframaren Eguna, Bergarako Udalak eta Laboratorium Museoak atondutakoa, 1783an Elhuyar anaiek Bergaran wolframa isolatu ebeneko efemeridea gogoratu eta herriak zientziaren historian izandako garrantzia baloretako eguna. Irailaren 28an, 243 urte bete dira Euskal Herrian topautako elementu kimiko bakarra isolatu ebenetik.

Ospakizunak zientzia, ondarea, dibulgazinoa, artea eta herriari lotutako talentua nabarmendu ditu, Bergarako historia zientifikoa herritarrakana hurbilduta eta, aldi berean, ezagutzak eta zientziak etorkizunera begira daben garrantzia azpimarratuta. Ekintzak ZTBk (Zientzia, Teknologia, Barrikuntzea) urte osoan jorratzen dauen programearen barruan kokatu dira.

Programazinoa Laboratorium Museoan hasi da. Wolframaren Egunaren harian, museoak dobako bisita gidatu bi eskaini ditu. Modu horretan, herritarrek erakusketa iraunkorra ezagutzeko aukerea izan dabe, baita W74: arrazoia, boterea eta etorkizuna erakusketea be. Azken horrek wolframaren topakuntzara eta haren testuinguru historikora hurbiltzen dau bisitaria, esperientzia berezi baten bidez.

Jesus Mari Ugalde Uribe-Etxebarria, ZTB Bergarako Enbaxadore Saria.

Wolframaren Eguneko ekitaldi nagusia eguerdian egin da Seminarixoan eta bertan Jesus Mari Ugalde Uribe-Etxebarriak jaso dau lehenengo aldiz banatutako ZTB Bergarako Enbaxadore Saria.

Autortza honek Bergaragaz loturea daben eta ikerketa, barrikuntzea, kultura zientifikoa, garapen teknologikoa edo ezagutzearen transferentzia lako esparruetan ibilbide nabarmena egin daben personak nabarmentzen ditu. Era berean, euren jarduera profesionalaren bidez Bergararen izena eta irudia arlo askotara zabaltzen laguntzen daben norbanakoak be baloretan ditu.

Aurten, beraz, Jesus Mari Ugalde Uribe-Etxebarriaren ibilbide zientifikoa autortu du. EHUko Kimika Fisikoko katedraduna ikerketan egindako ibilbide luzeagaitik eta zientziaren dibulgazinoari egindako ekarpenagaitik nabarmentzen da eta, zelan ez, Bergaragaz dauen lotura estuagaitik be.

Ekitaldian izan dira tokiko, lurralde eta autonomia mailako erakunde zein enpresetako ordezkariak, herritarrak eta autorpena jaso dauen Jesus Mari Ugalde Uribe-Etxebarriaren gertukoak. Besteen artean, Juan Ignacio Perez Iglesias, Eusko Jaurlaritzako Zientzia, Unibersidade eta Barrikuntzako sailburua; Gorka Artola, Bergarako alkatea eta Rosa Errazkin, Laboratorium Museoko zuzendaria. Emozinoz betetako ekitaldia herriko musika eskolako musikariek girotu dabe.

Gorka Artola Bergarako alkateak nabarmendu dau Wolframaren Eguna ez dabela joandako lorpen bat gogoratzeko bakarrik sortu: Bergarak zientziaren historiari egindako ekarpena autortu, gure ondare zientifikoa belaunaldi barriei transmitidu eta zientzia, ezagutzea eta jakin-mina herritarrakana hurbildu nahi ditugu. Gure joana ezagutzea eta baloretea etorkizunari begiratzeko be bada. Horregaitik, Wolframaren Eguna urtero batzeko, gure historia zientifikoa ezagutzeko eta gaurko zein etorkizuneko bergararren jakin-mina biztuteko hitzordua izatea nahi dogu, adierazo dau.

Juan Ignacio Perez Iglesias, Eusko Jaurlaritzako Zientzia, Unibersidae eta Barrikuntzako sailburuak, poza eta zoriona adierazo deutsoz Jesus Mari Ugalde Uribe-Etxebarriari, ZTB Bergarako Enbaxadore Saria jasoteagaitik, eta Bergarako herriari, zientziaren arloan egiten dagoan ekarpenagaitik.

Wolframaren Egunaren harira, ondoko hausnarketea zabaldu dau, Elhuyar anaien eta Ugalderen artean paralelismoa eginez: danak dira persona kosmopolitak, euren goi-mailako ikasketak lurraldetik kanpo egin dituenak baina, aurrerago, jakintza horren bidez beren ingurune hurbilean eragin eta beren jatorria munduko mapan kokatu dabe. Lehenengo kasuan, wolframaren topetearen bidez; bigarrenean, fisikearen eta kimikearen arloetan egindako ekarpenen bidez. Ibilbidean zehar egindako aportazino horreei esker, Bergara, Gipuzkoa eta Euskadi ezagunak dira.

Beste alde batetik, Rosa Errazkin Laboratorium Museoko zuzendariak begiak zarratu eta joandako denporetara bidaia proponidu deutse Seminarixoko ekitaldira bertaratutakoei, 1783ko Bergarara: imaginau laborategi bat eta anai gazte bi, Elhuyar anaiak. Argi bizirik bako toki bat, tresna digitalik bakoa. Mahaiaren gainean mineralak, beirazko ontziak eta balantzak. Koadernoak, oharrak eta formulak. Irailak 28. Elhuyar anaiek denporea daroe mineral bat aztertzen. Halako batean, zuen buruetan irudikatu dozuen laborategi horretan, ordurarte ezezaguna zan elementu kimiko bat isolatzea lortzen dabe, wolframa, Euskal Herrian topau eta mundua aldatu dauen elementu kimiko bakarra.

Begiak edegiteko eskatu deutse jarraian, gaur egunera salto eginez: gaur Wolframaren eguna da eta wolframa Bergaran isolatu zala ospatzen gabiz. Lehenengo aldia da, baina uste dogu mundua aldatu dauen holako istorio batek merezidu dauela autortua izatea, gaineratu dau.

Sariaren bidez, Udalak eta Laboratorium Museoak Bergarari lotutako talentu zientifikoari eta teknologikoari ikusgaitasuna eskaini nahi deutse eta beren jarduera profesionala Bergaran zein udalerritik kanpo lantzen daben personen arteko loturak indartu.

Jesus Mari Ugalde Uribe-Etxebarriak ohore handiz eta atxikimendu osoz jaso dau ZTB Bergarako Enbaxadore Saria eta bere ibilbideagaz eta Bergaragaz dauen loturea autortzea eskertu dau: nork esango eustan sari handi honetarainoko bidea egingo nebanik: Bergarako enbaxadore izateraino, adierazo dau umorez.

Ugaldek gogora ekarri dau Laboratorium Museoaren hasieran egindako lana, Jose Mari Elorza eta biek Seminarixoko txoko batean topautako material zientifikoaren balioaz jaubetu ziranean. Zehatz nabarmendu dau Rosa Errazkinek eta bere lantaldeak urte honeetan guztietan egindako lana; eta 2011n Jakiunde Bergarara ekarteko eta, ondoren, 2018an Laboratorium Museoa European Science Historic Site izentetako egindako bidea be gogoratu dau.

Izan ziralako gara, eta garelako izango dira, nabarmendu dau, Bergararen ondare zientifikoaren eta etorkizuneko belaunaldien arteko loturea azpimarratuz.

Ikusi argazki guztiak handiago