Euskaltzaindiak euskaltzain oso izentau eban igaz Irene Arrarats

Irene Arrarats. | Ikusi handiago | Argazki originala

Euskaltzaindiak 2025eko zemendiaren 28an izentau eban euskaltzain oso Irene Arrarats hizkuntzalaria. Orain, eta Akademiaren barruko arauek agintzen dabenari jarraituz, sarrera-hitzaldia egitea jagoko euskaltzainari. Zapatuan, 20an, izango da ekitaldia, 11:30ean, Hernaniko Udalaren osoko bilkuren aretoan.

Atarikoan, Joxan Goikoetxea musikariak Haize hegoa (Telesforo Monzon / Mikel Laboa) interpretauko dau. Ondoren, Andres Urrutia euskaltzainburuak eta Xabier Lertxundi Hernaniko alkateak ondoetorria egingo deutse bertaratutakoei eta, Miren Agur Meabe Akademiako idazkariaren eta Erramun Osa idazkariordearen berbak entzun ostean, Irene Arraratsek sarrera-hitzaldia irakurriko dau: Hitzak haizean, hitzak erauntsietan. Lehenengo partean, kazetaritzako hizkeraz jardungo dau Arraratsek: kazetaritzako hizkereak zelako eragina dauen hizkuntzan, oro har, eta hizkuntzearen bilakabidea zelan islatzen dan hizkera horretan; eguneroko prensa eta estilo-liburuak zein lagungarriak diran hizkuntza-normalizazinoan, euskera estandarraren probalekuetako bat diralako; zein garrantzitsua dan Euskaltzaindia eta komunikabideak alkarlanean jardutea araugintzea gizarteratzeko lantegian, eta abar. Bigarren partean, barriz, hizkuntzearen manipulazino ideologikoaz eta propagandaz egingo dau berba. Miriam Urkia Euskaltzaindiaren Gipuzkoako ordezkariak emongo deutso erantzuna Arraratsi.

Azkenik, euskaltzain barriak karguaren zina egingo dau, eta euskaltzain osoaren dominea, diplomea eta ikurra jasoko ditu euskaltzainburuaren eskutik.

Irene Arrarats Lizeaga 1967an jaio zan, Hernanin. Geografia eta Historiako lizentziaduna da, Deustuko Unibersidadeko Donostiako campusean ikasia. Euskaltzaletasunak bultzatuta, alfabetetako eskolak hartu zituan Hernaniko AEKn, eta horrek espero bako bide bat zabaldu eutson, hango irakasle batek proponiduta hasi baitzan Euskaldunon Egunkarian lanean, zuzentzaile, lizentzia eskuratu eta berehala. Beraz, txiripa hutsez ekin ekin eutson arlo horri, berak esan izan dauenez, baina aukera logiko eta koherentea izan da kontuan hartuta euskaltzaletasuna izan dauela bizitearen ardatz nagusietako bat; gainera, behin baino gehiagotan azaldu izan dau lanbidean probetxuzkoak izan jakozala askotan Historiako ikasketak, etxuraz zerikusi handirik ez badabe be. Dana dala, hasi bazan, hasi zan, eta ordutik aurrera garapen profesional osoa lanbide eginkizun horri lotua egin dau: Ikaragarri gustetan jat egiten dodan lana, esaten dau berak, eta bistan da holan dala. Bere gurasoen eta oro har hareen belaunaldikoen hizkerearen ederraz miretsita, haren oihartzuna oraingo prosara ekartea dau amesetako bat.

Euskaldunon Egunkarian 1991tik 2003ra arte ibili zan, estilo-zuzentzaile eta itzultzaile lehenengo, eta euskera-arduradun gero, egunkaria zarratu eben arte. 2001ean Egunkariak argitaratutako estilo-liburuaren egileetako bat da.

2003tik, barriz, Berriako euskera-arduraduna da, eta estilo-liburuaren zuzendaria. Estilo-liburua papeletik Internetera eroan eta webgunea sortzeko lanen arduraduna izan zan. Hizkuntzearen alderdi guztiak kontuan hartuta komunikazinorako eredu egokiak proponidutea eta eguneroko prensan apliketea dau bere langintzearen muina. Esperientzia horretan ikasitakoa Berriaren estilo-liburu digitalean jasotea dau zeregin nagusietako bat, eten barik jaso be, beste premina batzuk sortu ahala. Horren barri emoten ibilten da beste arlo batzuetan be, besteak beste, hezkuntzan eta gizartearen beste arlo batzuetan. Langintza horrek arpegi bi ditu, desbardinak izan arren alkarregaz sano lotuta dagozanak: kazetaritzearen ikuspuntutik hartuta, testu komunikatiboak lortzea da lehentasuna, baina testu horreek, gure kasuan, euskeraz dagoz, eta hor bigarren osogai bat agertzen jaku nahitaez, hau da, euskera batuan idatzita egon behar dabela. Eta zer da euskera batua? Zertan gauzatzen da batasunaren asmo eder hori praktikan, egunkari batek eten barik argitaratzen dituan mila eratako testuetan? Horrezaz hausnartzea, teoria eta praxia eten barik lotzea izan dau beti lanaren iparrorratza.

Ez eguneroko lanean bakarrik. Holan, berbaldiak eta ikastaroak emoten ibilten da han eta hemen. Batzuetan, hartzaile espezializaduentzako saioak izaten dira eta,; beste tzuetan, orotariko hartzaileentzakoak. Esaterako, Euskaldunon Egunkariaren eta Berriaren estilo-liburuari buruzko berbaldiak emon izan ditu EHUn, UEUn eta HUHEZIn, kazetaritzako deontologiari buruzkoak EHUko Kazetaritza Fakultatean eta prensa ikasbide lez erabilteko moduei buruz ibili izan da Getxolinguaen. Edozelan be, batik bat idazkuntza eta komunikazino-estrategiak landu izan ditu, besteak beste, Iralen (2013an hasita orain arte) eta gobernuz kanpoko erakundeetan. Zuzenketa eta itzulpengintzea be aztertu izan ditu EIZIEk atondutako ikastaroetan, EHUko Letren Fakultadean eta Uda Ikastaroetan. Zenbait udaletan eta ikastetxetan, barriz, hizkera sexistearen auzia landu izan dau, euskeraz dituan ezaugarriak aztertuta. Eta hortik tiraka bizitzan izan dauen eta dauen bigarren interesgune nagusira heltzen gara, esan nahi baita, emakume-kondizinoagaz lotutako auzi eta arazoetara edo, berba arruntago batez esateko, feminismora.

Ardura hori askotarikoa eta etenbakoa da, zuzenean lotua edozein testu-muetari gainera, eta arlo bitan landu dau zehatz: batetik, Berriaren estilo-liburuan bertan ibili da horretan, sexismoaren gaia landuta deontologiari buruzko atalean; bestetik, itzultzaile lez heldu deutso, orain arte euskeratu dituan lau libururen bidez: Monique Wittigen Pentsamendu heterozuzena (2017, beste batzuekaz batera), Simone de Beauvoirren Bigarren sexua saiakera (2019), Nancy Fraserren Kapitalaren lantegi ezkutuak: mapa bat ezkerrarentzat (2021, beste batzuekaz batera) eta Marjane Satrapiren Persepolis komikia (2023). Ez dira itzuli dituan liburu bakarrak, baina gaiaren aldetik batasun trinko bat erakusten dabe, kontuan hartzeko modukoa.

Euskaltzaindiari jagokonez, 2007an hasi zan parte hartzen Akademiaren lanetan, eta zenbait batzordetan dabil gaur egun: Hiztegi Batuko lantaldean (2007-2017), Exonomastika batzordean (2009-2024), Euskaltzaindiaren Hiztegia lantaldean (2017-) eta Euskara Batuaren Eskuliburuaren Batzordean (2017-). Euskaltzaindiaren Arantzazutik mundu zabalera: 1968-2018 nazioarteko biltzarrean be parte hartu eban. Betidanik, bere buruari ezarri deutson eginbidea da zubi-lana egitea euskal prensearen eta Euskaltzaindiaren artean: Akademiak seinalautako bidea urratzen ibilten da eguneroko prensan, eta euskeraz lan egiten daben profesionalen ikuspegia eroaten dau Euskaltzaindiko batzordeetara.

Eusko Jaurlaritzako Euskerearen Aholku Batzordeko kide izan zan (2020-2023) eta, horren barruan, Hizkuntza eta Generoa Batzorde-atal Bereziaren zuzendaria (2021-2023).

Zenbait aldizkaritan argitaratu ditu artikuluak: Berria, Jakin, Senez... Podcasten munduan be ibili da hizkuntzeari buruzko Ezer ez eta festa saioan. Senez aldizkarikoa da ondoko aitamen hau, akaso bere pentsamendu eta ekintzearen laburpen bezela balio leikena: ondo idaztea ez da gramatika arauak betetea bakarrik; ez da ortografia jagotea bakarrik, ezinbestekoa izanagaitik. Euskera zuzena egitea ez da nahikoa; euskara ona egitea be ez: biak batuz lortuko dogu euskera egokia, euskal irakurleak gozetako modukoa (27. zk., 2004, 108. or.).